Հովհաննեսս թումանյանն անգնահատելի էր համարում Ղազարոս Աղայանի ընկերությունը։ Աղայանը Թումանյանից մեծ էր մոտ երեսուն տարի։

Հ. Թումանյանը գրական միջավայրի մեծ հաշտեցնողն ու
հուսադրողն էր` նա զարմանալի կերպով կարողանում էր իրար
դեմ լարված կողմերը հաշտեցնել, հանգստացնել, խաղաղ
տրամադրություն ստեղծել:
Օրինակ մի դեպք, որը հանրահայտ է: Ղազարոս Աղայանը և
Պերճ Պռոշյանը գժտված էին և տարիներով իրարից խռով:
Թումանյանը շատ էր ուզում նրանց հաշտեցնել: Մի կիրակի օր,
առավոտը, Պռոշյանը հյուր է գալիս Թումանյանին, և այդ օրը,
ինչպես միշտ, Աղայանը ճաշին պետք է լիներ Թումանյանի մոտ:
Թումանյանը Պռոշյանին զբաղեցնում է մինչև ճաշի ժամը, ու
Ղ.Աղայանը գալիս է: Ճաշում են միասին և այդ օրը երեքով
միասին նկարվում են, հաշտությունը հավերժացնում այդ
լուսանկարով:
1900-ական թթ. սկզբներին սրվել էին հայ-թաթարական
հարաբերությունները: Թումանյանը, իր հետ վերցնելով
ամենամտերիմ ընկերոջը՝ Ղազարոս Աղայանին, գնում է
Ելիզավետպոլի նահանգի Ղազախ գավառ՝
բանակցությունների: Կողմերից ոչ մեկը չի ուզում զիջել:
Թուրքերից մեկն առաջարկում է. «Թող ձեզնից մեկը կոխ բռնի
մեր փահլևանի հետ: Թե դուք հաղթեք` ձեր ուզածով լինի, թե
մենք՝ մեր ուզածով»:
Խեղճ Թումանյանը, որ մի նրբիրան մարդ էր,
անհանգստանում է: Բայց անմջապես տեղից կանգնում է
հաղթահասակ Աղայանը և թավ մորուքն սպառնագին առաջ
ցցելով ասում. «Բերեք ձեր փահլևանին»:
Մեյդան են բերում մի ջլապինդ հսկայի: Սկսվում է
մենամարտը: Հուզմունքից քրտնաթոր Թումանյանը մի գլուխ
բացականչում էշ. «Ղազար ջան կեռ տուր, Ղազար ջան կեռ
տուր…», Աղայանի համբերությունը հատնում է. «Դե հերիք է,
էլի, Հովհաննես, դու ինձանից վեր գցած թուրք ուզի»: Ասում է
Ղազարն ու գետնով տալիս թուրքին:
Անծանոթ բառեր՝
հուսադրել — բացատրություն
[ներգործական բայ]
Հուսադիր լինել, հույս տալ, հույս ներշնչել, քաջալերել:
կոխ բռնել — բացատրություն
Ըմբշամարտել, գոտեմարտել:
հաշտեցնել — բացատրություն
[ներգործական բայ] Հաշտվել -ի:
1. Հաշտության բերել:
2. Համաձայնեցնել:
թաթարական — բացատրություն
[ածական]
Թաթարներին հատուկ:





